“Een goede relatie gaat vanzelf.”
Dat is misschien wel één van de meest hardnekkige ideeën die we over liefde en relaties meekrijgen. Als je de juiste persoon hebt gevonden, als je echt van elkaar houdt en als jullie goed bij elkaar passen, dan zou het uiteindelijk vanzelf goed moeten komen. Je begrijpt elkaar, voelt elkaar aan, kunt alles met elkaar bespreken en wanneer er iets schuurt, lossen jullie het samen wel op. En als dat niet lukt, als gesprekken steeds opnieuw eindigen in ruzie, verwijten, stilte of afstand, ligt het al snel voor de hand om te denken dat er iets mis is met de relatie of misschien zelfs met de liefde tussen jullie.
Toch klopt dat beeld niet.
Een goede relatie ontstaat niet vanzelf en liefde alleen zorgt er niet voor dat je automatisch weet hoe je met verschillen, spanning, kwetsbaarheid en conflicten omgaat. Een relatie vraagt vaardigheden, bewustzijn en de bereidheid om steeds opnieuw te kijken naar wat er tussen jullie gebeurt. Dat klinkt misschien minder romantisch dan het idee van “de ware vinden”, maar het is uiteindelijk veel hoopvoller, omdat het betekent dat je niet machteloos bent wanneer het moeilijk wordt.
Want wanneer je steeds opnieuw tegen dezelfde communicatieproblemen in je relatie aanloopt, betekent dat niet automatisch dat jullie niet bij elkaar passen. Het kan ook betekenen dat jullie in een patroon terecht zijn gekomen dat zichzelf steeds opnieuw versterkt.
Waarom communicatieproblemen zo hardnekkig kunnen worden
Veel stellen herkennen het: er is iets waar je al vaker over hebt gepraat, maar iedere keer loopt het gesprek ongeveer hetzelfde. Jij probeert uit te leggen wat je dwarszit, omdat je zo graag wilt dat je partner begrijpt wat dit met je doet. Je legt nog wat beter uit wat je bedoelt, haalt misschien voorbeelden uit eerdere situaties aan en probeert uiteindelijk vooral gehoord te worden. Je partner ervaart ondertussen steeds meer druk, voelt zich bekritiseerd of aangevallen en reageert door zich te verdedigen, stiller te worden of zich juist terug te trekken.
Dat terugtrekken maakt jou vervolgens alleen maar onrustiger, want voor jouw gevoel bevestigt het precies wat je al dacht: zie je wel, hij luistert niet naar me en het interesseert hem blijkbaar niet wat dit met mij doet. Je gaat nog harder praten, nog meer uitleggen of nog meer aandringen op een reactie, terwijl je partner zich daardoor juist verder afsluit.
En zo zitten jullie binnen een paar minuten midden in een ruzie die eigenlijk helemaal niet meer gaat over het oorspronkelijke onderwerp.
Het lijkt dan alsof het probleem is dat jullie niet goed communiceren, maar onder die communicatieproblemen ligt vaak iets anders: een negatief patroon waarin jullie elkaar steeds opnieuw raken en waarin jullie automatische reacties elkaar versterken.
De één zoekt verbinding door dichterbij te komen, de ander probeert zichzelf te beschermen door afstand te nemen. Hoe meer de één trekt, hoe meer de ander zich terugtrekt. Hoe meer de ander zich terugtrekt, hoe harder de eerste probeert om contact te krijgen. Beiden doen vanuit hun eigen perspectief iets heel begrijpelijk, maar samen creëren ze een dynamiek waarin niemand meer krijgt waar hij of zij eigenlijk naar verlangt.
De één verlangt naar verbinding en voelt zich afgewezen.
De ander verlangt naar rust en voelt zich onder druk gezet.
En voor je het weet, zijn jullie niet meer samen op zoek naar een oplossing, maar tegenover elkaar aan het bewijzen wie er gelijk heeft.
Een negatief patroon voelt persoonlijk, maar is iets van jullie samen
Het lastige aan een negatief relatiepatroon is dat het heel persoonlijk voelt. Je ervaart niet dat je samen onderdeel bent van een dynamiek; je ervaart vooral wat de ander jou aandoet.
Als zij nou eens gewoon zou luisteren, zou ik niet zo hoeven reageren.
Als hij niet altijd zo afstandelijk zou doen, hoefde ik niet zo te trekken.
Dat klinkt logisch, maar het houdt jullie gevangen.
Zolang jij vooral bezig bent met wat de ander moet veranderen, blijft je eigen bewegingsruimte klein. Je kunt je partner immers niet besturen. Je kunt hem of haar niet dwingen om anders te luisteren, anders te reageren of precies te geven wat jij nodig hebt.
Wat je wel kunt leren, is kijken naar jouw eigen aandeel in het patroon.
Niet vanuit schuld, maar vanuit verantwoordelijkheid.
Dat is een belangrijk verschil.
Je hoeft niet te zeggen: “Alles ligt aan mij.” Je hoeft ook niet te ontkennen wat je partner doet of wat jou pijn doet. Persoonlijke verantwoordelijkheid betekent iets anders: dat je bereid bent om eerlijk te onderzoeken wat jij doet wanneer je geraakt wordt en welke invloed jouw reactie heeft op wat er vervolgens tussen jullie gebeurt.
Daar begint persoonlijk leiderschap in je relatie.
Afstemming begint bij jezelf
Een van de belangrijkste vaardigheden in een relatie is daarom afstemming.
Afstemming betekent dat je leert opmerken wat er in jezelf gebeurt, wat er bij de ander gebeurt en welke wisselwerking er tussen jullie ontstaat. Je hoeft niet alleen te luisteren naar de woorden die worden uitgesproken, maar leert ook herkennen wat er onder die woorden leeft.
Wat gebeurt er in jou wanneer je partner niet reageert zoals je hoopt?
Wat doe jij als het spannend wordt?
Ga je harder praten, uitleggen, overtuigen of controleren?
Word je kritisch?
Ga je pleasen?
Trek je je terug?
Doe je alsof het je niets kan schelen, terwijl je eigenlijk diep geraakt bent?
En wat gebeurt er vervolgens bij je partner wanneer jij op die manier reageert?
Afstemming vraagt dat je jezelf leert waarnemen terwijl je midden in een emotioneel moment zit. Dat is niet altijd gemakkelijk, want wanneer je geraakt wordt, neemt je automatische reactie het vaak sneller over dan je bewuste keuze.
Je weet misschien heel goed dat je rustig wilt blijven, maar ineens hoor je jezelf toch harder praten. Je weet dat je eigenlijk wilt zeggen dat je bang bent om de verbinding kwijt te raken, maar wat eruit komt is: “Jij geeft ook nooit om mij.” Je weet dat je ruimte nodig hebt om na te denken, maar in plaats van dat rustig te benoemen, trek je je terug en laat je de ander raden wat er aan de hand is.
Het verschil tussen weten wat je zou moeten doen en het daadwerkelijk kunnen doen wanneer je geraakt wordt, is precies waar relatieontwikkeling over gaat.
Afstemming is dus geen trucje voor betere communicatie.
Het is een vaardigheid die begint bij zelfbewustzijn.
Persoonlijk leiderschap betekent verantwoordelijkheid zonder schuld
We hebben het vaak over persoonlijk leiderschap in werk en ondernemerschap, maar misschien is je relatie wel één van de beste plekken om het werkelijk te oefenen.
Persoonlijk leiderschap betekent dat je jezelf serieus neemt en tegelijkertijd verantwoordelijkheid neemt voor jouw aandeel. Je onderzoekt niet alleen wat je partner fout doet, maar durft ook te kijken naar je eigen automatische reacties.
Wat probeer ik op dit moment eigenlijk voor elkaar te krijgen?
Waar ben ik bang voor?
Wat heb ik nodig?
Wat gebeurt er wanneer ik dit op deze manier bij mijn partner neerleg?
En misschien wel de meest confronterende vraag: draagt mijn manier van reageren bij aan de verbinding waar ik juist zo naar verlang?
Dat vraagt moed, omdat het veel gemakkelijker is om te wijzen naar wat de ander verkeerd doet.
Maar zodra je bereid bent om naar jezelf te kijken, ontstaat er iets belangrijks: keuzevrijheid.
Je bent niet meer volledig overgeleverd aan je automatische reactie.
Je kunt merken: ik voel dat ik nu wil gaan trekken, omdat ik bang ben dat mijn partner van mij weggaat.
En in plaats van harder te trekken, kun je misschien zeggen: “Ik merk dat ik je nu heel graag wil overtuigen, maar eigenlijk ben ik bang dat je me niet begrijpt.”
Dat is afstemming.
Niet omdat je jezelf kleiner maakt, maar omdat je jezelf eerlijker laat zien.
Een goede relatie vraagt om verbinding én autonomie
Afstemming betekent overigens niet dat je voortdurend moet aanpassen aan je partner. Een gezonde relatie vraagt ook om autonomie in relaties.
Je mag jezelf blijven.
Je mag andere behoeften hebben.
Je mag een grens stellen.
Je mag ergens anders over denken.
Je mag tijd voor jezelf nodig hebben.
Je hoeft niet alles samen te doen om verbonden te zijn.
Juist wanneer je voldoende autonomie ervaart, wordt het mogelijk om werkelijk voor verbinding te kiezen in plaats van de ander nodig te hebben om jezelf compleet of veilig te voelen. Autonomie en verbinding zijn dus geen tegenpolen. Ze kunnen elkaar juist versterken.
Je kunt zeggen: “Dit is voor mij een grens en daar wil ik aan vasthouden, maar ik wil tegelijkertijd begrijpen hoe jij hiernaar kijkt.”
Je kunt ruimte nodig hebben zonder de verbinding te verbreken. Je kunt het ergens fundamenteel mee oneens zijn zonder de ander als persoon af te wijzen. En je kunt verlangen naar nabijheid zonder jezelf volledig afhankelijk te maken van de reactie van je partner. Dat is volwassen relatiegedrag en het is iets wat je kunt leren.
Blijf nieuwsgierig, juist wanneer je denkt dat je het al weet
Een andere belangrijke sleutel in het doorbreken van communicatieproblemen en negatieve relatiepatronen is nieuwsgierigheid. Zodra je denkt dat je precies weet waarom je partner iets doet, stopt het echte luisteren.
Hij doet dit alleen maar om mij dwars te zitten.
Zij wil altijd haar zin.
Hij trekt zich terug omdat hij niets om mij geeft.
Zij zal nooit veranderen.
Misschien klopt jouw interpretatie, maar misschien ook niet.
Blijf nieuwsgierig.
Vraag jezelf af wat er werkelijk bij de ander gebeurt en wees bereid om te ontdekken dat je beeld niet volledig is. Je kunt bijvoorbeeld vragen: “Ik merk dat je stil wordt en ik merk dat dat bij mij veel oproept. Kun je me vertellen wat er nu bij jou gebeurt?”
Dat is iets heel anders dan: “Waarom doe je nou weer zo afstandelijk?”
Het eerste opent een deur. Het tweede zet de ander waarschijnlijk achter een muur. Afstemming betekent niet dat je altijd precies begrijpt wat je partner voelt. Het betekent dat je bereid bent om te blijven onderzoeken, ook wanneer je eigen emoties je vertellen dat je het antwoord al weet.
Geef aandacht aan wat goed gaat
Wanneer stellen langere tijd relatieproblemen ervaren, gaat er vaak zoveel aandacht naar wat niet goed gaat dat ze bijna vergeten wat er nog wel goed is. Je ziet wat je partner niet doet, waar hij tekortschiet, wat zij vergeet, hoe vaak jullie ruzie hebben en hoeveel gesprekken inmiddels zijn vastgelopen. Dat is begrijpelijk, maar een relatie kan niet alleen gevoed worden door gesprekken over wat beter moet.
Geef aandacht aan wat goed gaat.
Niet om problemen onder het tapijt te schuiven, maar omdat verbinding ook ontstaat in de kleine momenten waarop je elkaar laat merken dat je de ander ziet en waardeert.
Een oprechte vraag naar hoe iemands dag was, even echt luisteren zonder ondertussen op je telefoon te kijken, een kus bij het weggaan, samen lachen om iets onbenulligs, bewust tijd maken voor elkaar of benoemen wat je waardeert; het zijn geen spectaculaire relatie-interventies, maar juist dit soort momenten vormen de dagelijkse bedding waarin een relatie kan groeien.
Een goede relatie wordt niet alleen gebouwd tijdens moeilijke gesprekken. Ze wordt gebouwd op een gewone dinsdagavond.
Wat als er overspel is of jullie denken aan scheiden?
Soms zijn communicatieproblemen slechts een deel van het verhaal en is het vertrouwen veel dieper beschadigd geraakt. Misschien is er sprake geweest van overspel, hebben jullie elkaar jarenlang steeds verder verwijderd of is er zoveel gebeurd dat de vraag inmiddels op tafel ligt: scheiden of blijven?
Dat zijn ingrijpende situaties waarin een simpele communicatietip natuurlijk niet voldoende is.
Soms is uit elkaar gaan de gezondste keuze. Soms is er, ondanks alles wat er gebeurd is, nog voldoende liefde, bereidheid en verantwoordelijkheid om samen iets nieuws op te bouwen.
De vraag hoeft daarom niet altijd direct te zijn: “Moeten we blijven of moeten we gaan?”
Het kan helpender zijn om eerst werkelijk te onderzoeken wat er tussen jullie is gebeurd. Welke patronen speelden er al voordat het vertrouwen werd beschadigd? Waar zijn jullie elkaar kwijtgeraakt? Welke behoeften werden niet uitgesproken? Waar zijn grenzen vervaagd?
En zijn jullie allebei bereid om niet alleen naar het aandeel van de ander te kijken, maar ook naar jezelf?
Herstel betekent niet dat je teruggaat naar hoe het vroeger was. Soms betekent herstel dat je samen leert om een andere relatie op te bouwen, waarin meer eerlijkheid, bewustzijn, autonomie en afstemming aanwezig zijn dan voorheen.
Relatiecoaching is geen laatste redmiddel
Daarom hoeft relatiecoaching geen laatste redmiddel te zijn. Je hoeft niet te wachten tot jullie relatie op instorten staat, tot ieder gesprek eindigt in ruzie of tot de vraag scheiden of blijven de enige vraag lijkt die nog overblijft.
Relatiecoaching kan juist een volwassen keuze zijn wanneer je merkt dat jullie steeds opnieuw in hetzelfde negatieve patroon terechtkomen en het jullie samen niet lukt om daaruit te komen. Het betekent niet dat jullie relatie mislukt is, maar dat jullie bereid zijn om te leren.
Je leert jezelf beter begrijpen, je leert je automatische reacties herkennen en je ontwikkelt meer persoonlijk leiderschap. Je leert hoe je grenzen kunt aangeven zonder de verbinding te verbreken en hoe je verbinding kunt zoeken zonder jezelf kwijt te raken. Je leert beter afstemmen, juist op de momenten waarop je normaal gesproken in je oude patroon schiet.
En die vaardigheden neem je de rest van je leven mee. Niet alleen in je relatie, maar ook in de manier waarop je met je kinderen, vrienden, familie en collega’s omgaat.
Wat je kinderen leren van jullie relatie
Misschien is dat wel één van de mooiste redenen om bewust in je relatie te investeren. Kinderen hebben geen ouders nodig die nooit ruzie maken. Ze hebben ouders nodig die laten zien dat verschil, spanning en conflict onderdeel van het leven zijn en dat je kunt leren hoe je daarmee omgaat.
Ze zien hoe je luistert.
Ze zien hoe je reageert wanneer je boos bent.
Ze zien of je verantwoordelijkheid neemt.
Ze zien hoe je een grens stelt.
Ze zien of je na een conflict weer contact zoekt.
En zonder dat je daar een les over geeft, leren ze wat zij later als normaal gaan beschouwen in hun eigen relaties.
Wanneer jij leert afstemmen, geef je dus niet alleen iets aan je partner.
Je geeft iets door aan de volgende generatie.
Een goede relatie gaat niet vanzelf
Misschien mogen we daarom afscheid nemen van het idee dat een goede relatie vanzelf moet gaan en dat moeite automatisch betekent dat er iets mis is.
Een relatie mag soms ingewikkeld zijn. Het mag schuren. Je mag elkaar even niet begrijpen.
Het verschil zit niet in het ontbreken van problemen, maar in wat je doet wanneer ze ontstaan. Blijf je wijzen naar wat de ander moet veranderen, of durf je ook te kijken naar jouw eigen aandeel? Blijf je harder praten binnen hetzelfde patroon, of leer je iets nieuws? Kun je nieuwsgierig blijven wanneer je denkt dat je de ander allang begrijpt? Kun je jezelf blijven en tegelijkertijd verbonden blijven? En kun je verantwoordelijkheid nemen zonder jezelf de schuld te geven?
Dat is waar afstemming begint.
Sterke relaties ontstaan wanneer twee mensen bereid zijn om zichzelf beter te leren kennen, hun patronen onder ogen te zien en samen nieuwe vaardigheden te ontwikkelen.
Relatiecoaching gaat daarom niet alleen over problemen oplossen. Het gaat over leren hoe je samen een relatie kunt creëren waarin verbinding, autonomie, vertrouwen en persoonlijke groei naast elkaar kunnen bestaan.
Voel je dat jullie wel wat meer afstemming kunnen gebruiken? Je hoeft niet te wachten tot jullie communicatieproblemen groter worden of tot jullie steeds verder van elkaar verwijderd raken. Plan gerust een vrijblijvende call. Dan kijken we samen waar jullie nu staan, welk patroon jullie steeds opnieuw tegenkomen en wat jullie nodig hebben om weer meer verbinding, vertrouwen en ruimte in jullie relatie te ervaren.
Liefs,
Anne-Brit
